Strona główna Dorosłość bez planu B w centrum debaty. Głos młodych ludzi z domów dziecka wybrzmiał na EKS w Mikołajkach

Dorosłość bez planu B w centrum debaty. Głos młodych ludzi z domów dziecka wybrzmiał na EKS w Mikołajkach

05 marca 2026

Gwar rozmów na korytarzach, szybkie spotkania między panelami, mnóstwo ekspertów, samorządowców i przedstawicieli organizacji społecznych. Tak wyglądał XI Europejski Kongres Samorządów w Mikołajkach, który stał się dla nas okazją, by wprowadzić do ogólnopolskiej debaty publicznej głos młodych ludzi opuszczających domy dziecka – w momencie, gdy ważą się decyzje dotyczące przyszłości systemu pieczy zastępczej.

Dlaczego właśnie teraz?

Moment premiery naszego najnowszego raportu „Kto zapyta jak się masz?” nie jest przypadkowy. Prace międzyresortowe nad nowelizacją ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej właśnie się kończą i lada dzień wchodzą w fazę konsultacji społecznych. To moment, w którym kształtowane są rozwiązania systemowe na kolejne lata.

Dlatego zależało nam, aby w tej kluczowej chwili wybrzmiał głos tych, którzy najlepiej wiedzą, jak wygląda rzeczywistość po opuszczeniu domu dziecka. Nasz raport oddaje bowiem głos młodym dorosłym – ich doświadczeniom, emocjom i codziennym zmaganiom. Pokazuje, że moment usamodzielnienia często oznacza wejście w dorosłość bez stabilnego zaplecza relacyjnego, finansowego i mieszkaniowego.

Raport trafił już na biurka najważniejszych decydentów w państwie – od przedstawicieli rządu po parlamentarzystów pracujących nad reformą systemu pieczy zastępczej. Chcemy, aby nie był tylko diagnozą problemu, ale realnym narzędziem wpływu na kształt przyszłych rozwiązań systemowych.

Premiera raportu i debata „Dorosłość bez planu B”

Centralnym punktem naszej obecności w Mikołajkach była debata panelowa „Dorosłość bez planu B – usamodzielnienie w Polsce po pieczy zastępczej”. Dyskusję moderował prezes Fundacji Dobrych Inicjatyw, Bartłomiej Jojczyk.

W rozmowie wzięli udział przedstawiciele administracji publicznej, środowiska naukowego oraz praktycy pracujący z młodymi ludźmi: Agnieszka Bąk – badaczka z IPSOS, która opracowywała badanie do raportu, Michał Guć z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, prof. Mariola Racław z Uniwersytetu Warszawskiego, Marta Zarańska oraz Agata Żędzian-Andrzejczyk z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Wołominie.

Punktem wyjścia do dyskusji były wyniki badania jakościowego przeprowadzonego przez IPSOS dla Fundacji Dobrych Inicjatyw. Badanie pokazuje wyraźnie, że między formalnym zakończeniem procesu usamodzielnienia a rzeczywistym startem w dorosłość istnieje ogromna luka systemowa.

Paneliści zgodnie podkreślali, że obecny model wsparcia wciąż zbyt często koncentruje się na procedurach i świadczeniach finansowych, zamiast na realnym przygotowaniu młodych ludzi do samodzielnego życia. Kluczowe znaczenie mają natomiast relacje, długofalowe wsparcie oraz rozwój praktycznych kompetencji potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu.

Jak zauważyła badaczka IPSOS Agnieszka Bąk, młodzi ludzie dzielili się swoimi historiami z nadzieją, że ich doświadczenia przyczynią się do zmiany systemowej – jeśli nie dla nich samych, to dla kolejnych roczników opuszczających pieczę zastępczą.

Perspektywę systemową wniosła do dyskusji prof. Mariola Racław z Uniwersytetu Warszawskiego, która podkreśliła, że problemy opisane w raporcie od lat nie są rozwiązane mimo sygnalizowania ich przez specjalistów od pieczy zastępczej. Jednocześnie zwróciła uwagę na coś szczególnie ważnego: raport pozwala wybrzmieć głosom samych młodych ludzi. Dzięki temu stają się oni – jak określiła – swoistymi „rzecznikami własnych spraw”, wskazując bardzo wyraźnie luki systemowe i pokazując, że największym wyzwaniem nie są wyłącznie braki infrastrukturalne, ale przede wszystkim deficyty relacyjne i brak responsywności systemu na realne potrzeby młodych dorosłych.

Z kolei Michał Guć z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podkreślił, że w zmianie systemu kluczowa jest odpowiedzialność za wdrażanie procesu usamodzielnienia w powiatach. Jak zaznaczył, system w wielu miejscach w Polsce wciąż nie działa wystarczająco dobrze z perspektywy samych wychowanków. Zbyt często skupia się na formalnym zakończeniu procedury i wypłacie świadczeń, zamiast na realnym efekcie – czyli przygotowaniu młodego człowieka do funkcjonowania w dorosłym życiu.

Debata pokazała również, jak ważną rolę w procesie usamodzielnienia odgrywają samorządy. To na poziomie lokalnym najczęściej powstają rozwiązania, które mogą realnie wspierać młodych ludzi – od mieszkań treningowych po programy mentoringowe.

W trakcie debaty wielokrotnie wracał także temat roli opiekuna usamodzielnienia. Paneliści podkreślali, że jeśli ma on być rzeczywistym wsparciem, musi być kimś więcej niż formalną funkcją wpisaną w dokumenty – powinien być osobą, która towarzyszy młodemu człowiekowi w procesie wchodzenia w dorosłość.

Debata pokazała wyraźnie, że rozmowa o usamodzielnieniu wychowanków pieczy zastępczej nie jest wyłącznie dyskusją o przepisach. To rozmowa o tym, czy system wsparcia w Polsce jest gotowy traktować proces wchodzenia w dorosłość jako długofalowy proces rozwojowy – a nie jedynie administracyjną procedurę do zamknięcia.

Fundacja Dobrych Inicjatyw w centrum rozmów o systemie

Udział w Europejskim Kongresie Samorządów to dla nas nie tylko możliwość zaprezentowania wyników badań, ale także przestrzeń do spotkań i rozmów z osobami, które współtworzą polityki publiczne.

W Mikołajkach rozmawialiśmy z samorządowcami, ekspertami, przedstawicielami organizacji społecznych i administracji publicznej o tym, jak budować system wsparcia, który naprawdę odpowiada na potrzeby młodych ludzi opuszczających pieczę zastępczą.

Nasz prezes, Bartłomiej Jojczyk, moderował również debatę dotyczącą współpracy między samorządami a organizacjami pozarządowymi. Dyskusja pokazała, jak duży potencjał tkwi w partnerstwach międzysektorowych – ale także jak wiele barier nadal utrudnia ich rozwój. Wśród najczęściej wskazywanych wyzwań pojawiały się nadmierna biurokracja oraz ograniczona elastyczność w finansowaniu działań społecznych.

Dla naszej Fundacji takie rozmowy są niezwykle ważne. Od lat rozwijamy modele współpracy między organizacjami społecznymi, biznesem i administracją publiczną, wierząc, że tylko w ten sposób można budować trwałe rozwiązania systemowe.

Energia, którą zabieramy z Mikołajek

Europejski Kongres Samorządów to miejsce, które zbliża różne środowiska – pełne spotkań, debat i rozmów, które często zaczynają się na scenie, a kończą długo po panelach, w kuluarach. To właśnie w takich okolicznościach często rodzą się pomysły na nowe inicjatywy, partnerstwa i projekty.

W trakcie wydarzenia rozmawialiśmy o rozwiązaniach wdrażanych w różnych regionach Polski, o lokalnych doświadczeniach samorządów oraz o tym, jak skuteczniej wspierać młodych ludzi w procesie wchodzenia w dorosłość.

Wracamy z Mikołajek z dużą dawką energii i przekonaniem, że temat usamodzielnienia wychowanków pieczy zastępczej coraz mocniej wybrzmiewa w debacie publicznej. Ale wiemy też, że przed nami wciąż dużo pracy.

Bo prawdziwa zmiana zacznie się wtedy, gdy doświadczenia młodych ludzi staną się punktem wyjścia do projektowania systemu – a nie tylko dodatkiem do gotowych rozwiązań.

I właśnie o to będziemy dalej zabiegać. 💙💛🧡

Tymczasem zachęcamy do zapoznania się z Raportem

Przeczytaj raport